Макала

Кабыл алынган убакыт 19.01.2026

Түзөтүлгөн 22.04.2026

Кабыл алынган 05.06.2026

Алуу булагы Көлөм 2, № 2, 2026

Барактар 20 -31

Almanbekova, A. (2026). Advances in primary headache disorder management: A review of pharmacological and non-pharmacological strategies with emphasis on European evidence. Journal of Human Biology and Clinical Medicine, 2(2), 20-31. https://doi.org/10.63621/jhbcm/2.2026.20

Баштапкы баш ооруну дарылоодогу жетишкендиктер: европалык маалыматтарга жана сунуштамаларга негизделип даярдалган фармакологиялык жана фармакологиялык эмес стратегияларга сереп

Айпери Альманбекова

Баштапкы баш оорулары – шакый, чыңалуудан пайда болгон баш ооруу жана кластердик баш ооруу – дүйнө жүзү боюнча майыптык менен өткөрүлгөн жылдардын алдыңкы себептеринин катарына кирип, Европа үчүн олуттуу социалдык-экономикалык көйгөй болуп саналат: эмгекке жарамдуулуктун жоголушунан жана саламаттыкты сактоо чыгымдарынын өсүшүнөн улам жыл сайынкы чыгымдар миллиарддаган еврого бааланат. Изилдөөнүн максаты – 2019-2024-жылдары жарыяланган, баштапкы баш ооруларын дарылоонун фармакологиялык жана фармакологиялык эмес ыкмалары боюнча маалыматтарды сынчыл баалоо, европалык клиникалык маалыматтарга жана колдонмо сунуштамаларга басым жасоо менен, адистерге практикада колдонсо боло турган далилдерге сереп берүү. Талдоонун жыйынтыгында CGRP моноклоналдык антителолору (эренумаб, фреманезумаб, галканезумаб, эптинезумаб) бейтаптардын 40-60 пайызында ≥50 % жооп берүүнү жана айына мигрень күндөрүнүн санын 3-8 күнгө азайтууну көрсөткөнү, ал эми европалык реалдуу клиникалык практика реестрлеринде 12 айдан кийин тартиптүү колдонуу көрсөткүчү 70 пайыздан ашканы аныкталды. Оралдык гепанттар (атогепант – алдын алуу үчүн; римегепант – өткүр жана алдын алуу максатында колдонуу үчүн) натыйжалуу жана жүрөккө коопсуз альтернатива болуп саналды. Кластердик баш оорууда кычкылтек (≥12 л/мин) жана тери астына сайылуучу суматриптан 6 мг өткүр дарылоонун «алтын стандарты» статусун сактап калды, ал эми галканезумаб – эпизоддук кластердик баш ооруну алдын алуу үчүн жогорку далилдик базасы бар жападан-жалгыз биологиялык препарат болуп чыкты. Фармакологиялык эмес аракеттер – когнитивдик-жүрүм-турум терапиясы, биологиялык тескери байланыш, аэробдук көнүгүүлөр жана вагус нервин инвазивдик эмес стимуляциялоо – үч оорунун баарында тең баш ооруунун жыштыгын жана күчүн азайтууда орточо жана жогорку натыйжалуулукту көрсөттү. Европалык реестрлердин маалыматтары заманбап комплекстүү дарылоону алып жаткан бейтаптардын жашоо сапатынын, эмгек өндүрүмдүүлүгүнүн олуттуу жакшыргандыгын жана абузустук (медикаментоздук) баш ооруу тобокелдигинин азайгандыгын күбөлөндүрдү. Серептин жыйынтыктары невролог, баш ооруу боюнча адис жана биринчи звенонун дарыгерлерин биринчилик баш ооруларды дарылоодо заманбап европалык стратегияларды колдонуу үчүн далилдик база менен камсыз кылып, персоналдаштырылган, көп тармактуу жардамга өтүүнү колдоду. Европалык колдонмолорду туруктуу ишке ашыруу, инновациялык дарылоо ыкмаларына жетүүнү гармониялаштыруу жана коопсуздукту узак мөөнөттүү мониторинг жүргүзүү артыкчылыктуу маселе бойдон калууда

шакый; чыңалуудан пайда болгон баш ооруу; алдын алуучу терапия; фармакологиялык эмес кийлигишүүлөр; далилдүү неврология
  1. GBD 2016 Headache Collaborators. Global, regional, and national burden of migraine and tension-type headache, 1990-2016: A systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2016. Lancet Neurol. 2018;17(11):954–6. DOI: 10.1016/s1474-4422(18)30322-3
  2. Ashina M, Katsarava Z, Do TP, Buse DC, Pozo-Rosich P, Özge A, et al. Migraine: Epidemiology and systems of care. The Lancet. 2021;397(10283):1485–95. DOI: 10.1016/S0140-6736(20)32160-7
  3. Linde M, Gustavsson A, Stovner LJ, Steiner TJ, Barré J, Katsarava Z, et al. The cost of headache disorders in Europe: The Eurolight project. Eur J Neurol. 2012;19(5):703–11. DOI: 10.1016/j.jns.2011.12.008
  4. Steiner TJ, Stovner LJ. Global epidemiology of migraine and its implications for public health and health policy. Nat Rev Neurol. 2023;19(2):109–17. DOI: 10.1038/s41582-022-00763-1
  5. Karlsson WK, Zhuang ZA, Al-Khazali HM, Tomlison A, de la Torre ER, Cipriani A, et al. Comparative effects of drug interventions for the acute management of migraine episodes in adults: Systematic review and network meta-analysis. BMJ. 2024;386:e080107. DOI: 10.1136/bmj-2024-080107
  6. Sacco S, Amin FM, Ashina M, Bendtsen L, Deligianni CI, Gil-Gouveia R, et al. European Headache Federation guideline on the use of monoclonal antibodies targeting the calcitonin gene related peptide pathway for migraine prevention – 2022 update. J Headache Pain. 2022;23:67. DOI: 10.1186/s10194-022-01431-x
  7. Caronna E, Gallardo VJ, Egeo G, Vázquez MM, Castellanos CN, Membrilla JA, et al. Redefining migraine prevention: Early treatment with anti-CGRP monoclonal antibodies enhances response in the real world. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2024;95:927–37. DOI: 10.1136/jnnp-2023-333295
  8. May A, Evers S, Goadsby PJ, Leone M, Manzoni GC, Pascual J, et al. European Academy of Neurology guidelines on the treatment of cluster headache. Eur J Neurol. 2023;30(10):2955–79. DOI: 10.1111/ene.15956
  9. Diener HC, Kropp P, Dresler T, Evers S, Förderreuther S, Gaul C, et al. Management of medication overuse (MO) and medication overuse headache (MOH) S1 guideline. Neurol Res Pract. 2022;4:37. DOI: 10.1186/s42466-022-00200-0
  10. Probyn K, Bowers H, Mistry D, Caldwell F, Underwood M, Patel S, et al. Non-pharmacological self-management for people living with migraine or tension-type headache: A systematic review including analysis of intervention components. BMJ Open. 2017;7(8):e016670. DOI: 10.1136/bmjopen-2016-016670
  11. Onan D, Arikan H, Ekizoğlu E, Taşdelen B, Özge A, Martelletti P. The efficacy of physiotherapy approaches in chronic tension-type headache: A systematic review and meta-analysis. J Oral Facial Pain Headache. 2025;39(1);34–48. DOI: 10.22514/jofph.2025.003
  12. Page MJ, Boutron I, Tetziaff JM, Chou R, Laiu MM, Mayo-Wilson E, et al. The PRISMA 2020 statement: An updated guideline for reporting systematic reviews. BMJ. 2021;372:n71. DOI: 10.1136/bmj.n71
  13. Diener HC, Holle-Lee D, Nägel S, Dresler T, Gaul C, Göbel H, et al. Treatment of migraine attacks and prevention of migraine: Guidelines by the German Migraine and Headache Society and the German Society of Neurology. Clin Transl Neurosci. 2019;3(1). DOI: 10.1177/2514183X18823377
  14. Fernández-Bravo-Rodrigo J, Cavero‑Redondo I, Lucerón-Lucas-Torres M, Martínez-García I, Flor-García A, Barreda-Hernández D, et al. Real-world effectiveness and safety of erenumab for the treatment of migraine: A systematic review and meta-analysis. Eur J Pharmacol. 2024;976:176702. DOI: 10.1016/j.ejphar.2024.176702
  15. Corasaniti MT, Lawrence GW, Bagetta G, Iannacchero R, Tarsitano A, Monteleone A, et al. Combination of anti-CGRP/CGRP-R mAbs with onabotulinumtoxin A as a novel therapeutic approach for refractory chronic migraine: A retrospective study of real-world clinical evidence and a protocol for a double-blind, randomized clinical trial to establish the efficacy and safety. Front Pharmacol. 2023;14:1296577. DOI: 10.3389/fphar.2023.1296577
  16. Silberstein SD, Holland S, Freitag F, Dodick DW, Argoff C, Ashman E. Evidence-based guideline update: Pharmacological treatment for episodic migraine prevention in adults. Neurology. 2012;78(17):1337–45. DOI: 10.1212/WNL.0b013e3182535d20
  17. Schwedt TJ, Lee J, Knievel K, McVige J, Wang W, Wu Z, et al. Real-world persistence and costs among patients with chronic migraine treated with onabotulinumtoxinA or calcitonin gene-related peptide monoclonal antibodies. J Manag Care Spec Pharm. 2023;29(10):1119–31. DOI: 10.18553/jmcp.2023.29.10.1119
  18. Grazzi L, Montisano DA, Canella M, Marcosano M, Altamura C, et al. Real-world effectiveness of anti-CGRP monoclonal antibodies compared to onabotulinumtoxinA (RAMO) in chronic migraine: A retrospective observational multicenter cohort study. J Headache Pain. 2024;25:14. DOI: 10.1186/s10194-024-01721-6
  19. Zovi A, Langella R, Aloisi AC, De Giorgio C, Del Vecchio M, Dondi C, et al. Real-world effectiveness of calcitonin gene-related peptide-binding monoclonal antibodies for migraine prevention: A systematic review. Can J Hosp Pharm. 2024;77(1):e3382. DOI: 10.4212/cjhp.3382
  20. Vernieri F, Brunelli N, Guerzoni S, Iannone LF, Baraldi C, Rao R, et al. Retreating migraine patients in the second year with monoclonal antibodies anti-CGRP pathway: The multicenter prospective cohort RE-DO study. J Neurol. 2023;270:5436–48. DOI: 10.1007/s00415-023-11872-2
  21. Silberstein SD, Holland S, Freitag F, Dodick DW, Argoff C, Ashman E. Evidence-based guideline update: Pharmacological treatment for episodic migraine prevention in adults. Neurology. 2012;78(17):1337–45. DOI: 10.1212/WNL.0b013e3182535d20
  22. Lipton RB, Fanning KM, Buse DC, Martin VT, Hohaia LB, Adams AM, et al. Migraine progression in subgroups of migraine based on comorbidities: Results of the CaMEO study. Neurology. 2019;93(24):e2224–e36. DOI: 10.1212/wnl.0000000000008589
  23. Xie R, Li J, Jing Y, Tian J, Li H, Cai Y, et al. Efficacy and safety of simple analgesics for acute treatment of episodic tension-type headache in adults: A network meta-analysis. Ann Med. 2024;56(1):2357235. DOI: 10.1080/07853890.2024.2357235
  24. Qin L, Song P, Li X, Yang L, Xu, F, Zhu X, et al. Tension-type headache management: A systematic review and network meta-analysis of complementary and alternative medicine. Pain Ther. 2024;13:691–717. DOI: 10.1007/s40122-024-00600-x
  25. de Freitas Dias B, Robinson CL, Villar-Martinez MD, Ashina S, Goadsby PJ. Current and novel therapies for cluster headache: A narrative review. Pain Ther. 2025;14:1–19. DOI: 10.1007/s40122-024-00674-7
  26. Dodick DW, Goadsby PJ, Spierings ELH, Scherer JC, Sweeney SP, Grayzel DS. Safety and efficacy of LY2951742, a monoclonal antibody to calcitonin gene-related peptide, for the prevention of migraine: A phase 2, randomised, double-blind, placebo-controlled study. Lancet Neurol. 2014;13(9):885–92. DOI: 10.1016/s1474-4422(14)70128-0
  27. Barbosa da Silva M, de Oliveira Ferreira DBC, Mendieta CD, da Silva HP, Nogueira-Rosa LA, Moraes-Figueiredo N. Efficacy and safety of galcanezumab for cluster headache preventive treatment: A systematic review and meta-analysis. Neurol Res. 2025;47(1):63–76. DOI: 10.1080/01616412.2024.2440022
  28. Silberstein SD, Mechtler LL, Kudrow DB, Calhoun AH, McClure C, Saper JR, et al. Non-invasive vagus nerve stimulation for the acute treatment of cluster-type headaches: Findings from the randomized, double-blind, sham-controlled ACT1 study. Headache. 2016;56(8):1317–32. DOI: 10.1111/head.12896
  29. Goadsby PJ, de Coo IF, Silver N, Tyagi A, Ahmed F, Gaul C, et al. Non-invasive vagus nerve stimulation for the acute treatment of episodic and chronic cluster headache: A randomized, double-blind, sham-controlled ACT2 study. Cephalalgia. 2018;38(5):959–69. DOI: 10.1177/0333102417744362
  30. Eigenbrodt AK, Ashina H, Khan S, Diener HC, Mitsikostas DD, Sinclair AJ, et al. Diagnosis and management of migraine in ten steps. Nat Rev Neurol. 2021;17:501–14. DOI: 10.1038/s41582-021-00509-5
  31. Nestoriuc Y, Martin A. Efficacy of biofeedback for migraine: A meta-analysis. Pain. 2007;128(1):111–27. DOI: 10.1016/j.pain.2006.09.007
  32. Souren R, Winteler BR, Bischoff N, Fluri O, Grolimund J, Scutelnic A, et al. Effectiveness of a multidisciplinary headache management program: An open-label pilot study. Clin Transl Neurosci. 2025;9(2):27. DOI: 10.3390/ctn9020027
  33. Dittrich SM, Günther V, Franz G, Burtscher M, Holzner B, Kopp M. Aerobic exercise with relaxation: Influence on pain and psychological well-being in female migraine patients. Clin J Sport Med. 2008;18(4):363–5. DOI: 10.1097/jsm.0b013e31817efac9
  34. Puledda F, Shields K. Non-pharmacological approaches for migraine. Neurotherapeutics. 2018;15(2):336–45. DOI: 10.1007/s13311-018-0623-6
  35. Rains JC, Poceta JS, Penzien DB. Sleep disorders and headache. Curr Neurol Neurosci Rep. 2008;8:167–5. DOI: 10.1007/s11910-008-0027-9
  36. Minen MT, Adhikari S, Seng EK, Berk T, Jinich S, Powers SW, et al. Smartphone-based migraine behavioral therapy: A single-arm study with assessment of mental health predictors. NPJ Digit Med. 2019;2:46. DOI: 10.1038/s41746-019-0116-y
  37. Headache Classification Committee of the International Headache Society (IHS). The International Classification of Headache Disorders. Cephalalgia. 2018;38(1):1–211. DOI: 10.1177/0333102417738202
  38. Ailani J, Burch RC, Robbins MS. The American Headache Society Consensus Statement: Update on integrating new migraine treatments into clinical practice. Headache. 2021;61(7):1021–39. DOI: 10.1111/head.14153
  39. Yang S, Orlova Yu, Park H. Cardiovascular safety of anti-CGRP Monoclonal antibodies in older adults or adults with disability with migraine. JAMA Neurol. 2024;82(2):132–41. DOI:10.1001/jamaneurol.2024.4537
  40. Van der Arend BWH, Van Veelen N, De Ruijter JET, Olsen MH, MaassenVanDenBrink A, Terwindt GM. Safety considerations in the treatment with anti-CGRP(R) monoclonal antibodies in patients with migraine. Front Neurol. 2024;15:1387044. DOI: 10.3389/fneur.2024.1387044